Sıvılaşma

0
929
Sitemizde yazılarınızın yayınlanmasını istiyorsanız: [email protected] dan bize ulaşmanız yeterli! :)

Yapıda temelle ilgili bir sorun olduğunda çoğu mühendis hemen sıvılaşmayı düşünüyor. Adapazarı depreminden sonrada her şey sıvılaşmaya bağlandı. İlgili ilgisiz her sorun sıvılaşmayla irtibatlandırıldı. Geoteknik raporlarda da sıvılaşma analizlerinde güvende kalma adı altında ilgili ilgisiz hep sıvılasma riski var gösterildi. Zemin profilinde kum gören hemen sıvılaşma var dedi. İyide su olmadan kum nasıl sıvılaşacak bu düşünülmedi. Yine 20 metre derinlikte sıvılaşma var denildi (temel alt kotundan itibaren). İyide bu derinlikteki zemin basıncı sıvılaşmaya izin verir mi düşünülmedi. Geçirimli tabaka düşünülmedi. Sıvılaşma, kohezyonsuz yani balantısız kum zeminlerde (belki siltler) deprem sarsıntısı altında boşluk suyu basıncının artması ve danelerin su içinde yüzme durumuna gelmesidir. Bu takdirde zeminde mukavemet alır, rijitlik azalır taşıma gücü azalır yada yok olur. Özetle sıvılaşma bu. Sıvılaşma konusunun gündemde olması için üç unsur gerekli. Bu üç unsurda aynı anda olmalı:

1..kum

2…su

3…sarsıntı

Bu üç unsur aynı yerde ise sıvılaşma riski düşünülebilir. Bu üç unsurun tek başına olması bir şey ifade etmez. Unutulmaması gereken sıvılaşmanın bir ihtimal olduğudur. Yani bir riskdir. Kesin olur yada olmaz diyemezsiniz. Zeminler yapısına göre belli büyüklükteki sarsıntılarda sıvılaşabilir. Yani sarsıntı büyüklüğü de sıvılaşma ile ilgilidir. Sıvılaşma zemin taşıma gücünü sıfırlamaz. Belli oranda azaltabilir.Bazen sıfıra yakin hale bile getirebilir. Önemli olan sıvılaşma nedeniyle zeminde meydana gelen taşıma gücü kaybının bina gerilmelerini taşıyıp taşımamasıdır. Sıvılaşma ne kadar yapı temeline yakınsa risk o kadar fazladır. Bina zemin basınç soğanını düşünün. Binanın hemen altında gerilme 1.0  biraz aşağıda 0.9 biraz altta 0.8  vb…. en altta o.1 ve belli yerde  0  ….Dolayısıyla binanın hemen altındaki zemin en fazla gerilmeye maruz kalan bölgedir. Burada taşıma gücü kaybının olmaması gerekir. Ancak daha alt kısımlarda gerilme düştüğünden nispeten taşıma gücü kayıpları tolere edilebilir. Dizaynlarda bu durum düşünülmelidir.

Sıvılaşma konusunda gözden kaçırılan bir hususta geçirgen tabakaların varlığıdır. Eğer kum ve su bir arada ise sarsıntı anında yan ve üst yuzeyler çakıllı yani geçirimli ise su sarsıntı anında buradan akar. Dolayısıyle sıvılaşmadan söz edilemez. Ancak her iki taraf geçirimsiz ise o takdirde çalkalanma esnasında daneler yükselir taşıma gücü azalır. Geçirimli tabaka varlığı bu anlamda önemlidir.

Yanlış bilinen  bir durumda sanki temel tipi seçilerek sıvılaşmanın önlenebileceğinin sanılmasıdır. Radye temel seçen biri sıvılaşmayı önlemek amacıyla radye seçtiğini söylemişti. Temel tipi sıvılaşmayı engellemez. Sıvılaşma bir zemin sorunudur. Eğer ortadan kaldırmak istiyorsanız zeminde çalışma yapmanız gerekir.

Ahmet ÇELIKKOLLU

İnsaat Muhendisi

ESKİSEHİR

05 4 1 973 0 1 51