Ana Sayfa Blog Depremde Kısa Kolon, Perde ve Kirişlerin Davranışı Hakkında Değerlendirme

Depremde Kısa Kolon, Perde ve Kirişlerin Davranışı Hakkında Değerlendirme

Günümüzde hemen her inşaat mühendisinin bildiği depremlerde  kısa kolon, perde ve kiriş davranışı hakkında bir değerlendirme yapmaya çalışacağız.

Öncelikle depremde bant pencere kısa kolon deprem davranışının en iyi ifade edildiği deney olan Japonya’da yapılmış meşhur deneyin bağlantısı budur, bakmanızı önemle tavsiye ederim

(bu deneyi ilk görmeme vesile olan İnş.Müh. Zafer Korkmaz arkadaşıma teşekkür ederim)

Deneyde görülebileceği üzere kolonlar perdeler ile birleştirilmiş ve mimari bant pencereler oluşturulmuş, hasarın belirgin olarak gevrek gelişmesi için de kısa kolon bölgeleri etriyeler ile tam sarılmamıştır. Depremde kısa kolon davranışının gelişmesi sırasında, kısa kolon bölgeleri hasarlarının kesme gerilmelerinden hesaplanan değerlerin mohr çemberine yerleştirilip 45 derece döndürülmesiyle bulunan asal çekme gerilmelerinden oluştuğu gözlenmiştir (bkz:Odtü / Prof. Dr. Uğur Ersoy / Betonarme 1 kitabı )

Kısa kolonlarla ilgili TBDY 2007 ve TBDY 2018’de yeteri kadar bilgi elbette vardır. Bant pencerelerin oluşturduğu kısa kolon etkisiyle hasar gören kolon mesnet bölgeleri etriye sıklaştırılmalarıyla geçilse idi hasarlar daha sünek olabilirdi. Bu tip kısa kolon hasarlarının deprem enerjisini sönümlediği ve üst katlara iletilmediği görüşü de vardır ve bu da bir ironi oluşturmaktadır, ancak gevrek hasarların ne derece deprem enerjisini sönümleyebileceği de tartışılır bir konudur elbette, öncede belirttiğimiz gibi kısa kolon hasar bölgeleri etriye sıklaştırması ile geçilseydi daha sünek davranış içerisinde bu mümkün olabilirdi sanırız.

Kolon belirli bir boy için tasarlanmışsa ve bu çalışma boyunu engelleyerek kısaltacak  etmenler varsa ( yanına duvar örülmesi-perde konulması, rampa tabliyesi bağlanması, merdiven bağlanması  vs ), bu kolonlara beklenenden fazla kesme gerilmeleri ( asal çekme gerilmeleri ) gelir ve kolon ağır hasar alabilir, aslında yukarıda açıklandığı gibi hasara sebep olan ilgili kesme kuvvetinin mohr çemberine konulması ve 45 derece döndürülmesi ile oluşan asal çekme gerilmeleridir.

Asma kat ve/veya konstrüktif amaçlı kiriş kullanımında da  kısa kolon etkisi görülebilmektedir:

Yapıda nerelerde görülür?

Özellikle döner merdivenler ara sahanlıklar kirişlerin orta veya mesnet bölgelerine basmakta, ki kirişler bu merdivenlerin varlıklarına göre hesaplanmamakta, merdivenler sonradan konstüriktif  olarak eklenmektedirler, ve bu durumda kısa kalan kiriş bölgeleri mesnetlerde kısa kirişe sebep olmaktadırlar, ki bu da bir çeşit kısa kolon davranışını çağrıştırır.

Kirişler farklı kolon/perde ötelenmelerinden dolayı ve üzerlerindeki duvar yüklerinden dolayı depremlerde yatay olarak da ciddi farklı deplasmanlar yapabilmektedirler. Bu deplasmanlardan dolayı kirişler yatay olarak da ciddi etkilere maruz kalabilmektedirler. Eğer kirişlerde yukarda açıklandığı gibi boy sınırlamaları yapılırsa, kısa kolon davranışına benzer, kısa kiriş davranışı gözlenebilir. Özellikle döşeme boşluklarının kiriş mesnet bölgelerine komşu olduğu durumlarda bu çeşitten davranışlara dikkat edilmelidir düşüncesindeyiz.

Perdelerin kollarını/kolonları vesair bağlayan kısa bağ kirişleri de, kesme dayanımlarına karşı etkin olmadıkları için ya bağlantı noktalarından veya orta noktadan mafsallı tasarlanmaları iyi olur kanaatindeyiz, zaten deprem yönetmeliğinde bu konuyla ilgili detaylar var.

Evet her ne kadar piyasada kısa kiriş tabiri yüksek vesair kirişler için kullanılsalar da,  (yani uzunluğu yüksekliğinin 4 katından fazla olan kirişler için) Kirişlerde yatay ötelenmeler rijit diyafram döşemeler tarafından da karşılanırlar elbette, ama özellikle farklı ötelenmelerde, kısa kiriş davranışının oluşabilme durumlarıyla ilgili  deneysel karşılaştırmaların çalışılması gerekir kanaatindeyiz.

Fatih Taner Vural

İnş.Müh.

0 534 310 97 73

[email protected]

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

- Reklam-

BUNLARI KAÇIRMA

Stoklar tükendi, fiyatlar artıyor

Emlak Uzmanı Mustafa Hakan Özelmacıklı, “Yapı ruhsatı sayısı geçen yıla göre yüzde 60, satışlarda ise yüzde 15’e yakın bir gerileme söz konusu olmuştu. Arz...