Her 300 metrekarelik bina taban alanı için en az bir adet sondaj yapılacaktır. Mesela taban alanı 700 metrekare olan bir yapı tasarlıyorsanız, 700/300=2,3 olduğundan, 3 adet sondaj yapılması gerekir.
Bahsettiğim bu durum BYS’ nin 3 ten büyük olduğu (BYS=Bina Yükseklik Sınıfı) binalar için geçerlidir. Yani DTS=1 ve DTS=2 lerde (nispeten deprem tehlikesi büyük) 42 metre yükseklikliğe kadar(yaklaşık 13, 14 kat) ve DTS3, DTS=4 lerde (nispeten deprem tehlikesi az) 56 metre yükseklikliğe kadar(yaklaşık 17, 18 kat) binalarda her 300 metrekare için 1 adet sondaj şartı geçerlidir. Eğer BYS=3 veya daha düşükse, binalar DTS=1 ve DTS=2 ‘giriyorsa ve 43 metreden yüksekse, yada DTS=3 ve DTS=4 ‘e giriyorsa ve 56 metreden yüksekse, her halükarda hiçbir şeye bakılmaksızın sondaj sayısının en az 3 olması gerekir.
Ayrıca bina taban alanı 1000 metrekareden büyük ise, sondaj sayısı, bina oturum alanının 4 köşesinden ve birde ortasından olmak üzere en az 5 olmak zorundadır.
Sondaj sayıları ile ilgili durum bu şekilde.
Simdi de TBDY2028’in emrettiği sondaj derinliklerine bakalım:
Sondaj derinliği, temel tabanından itibaren belirlenir. Şöyle ki, bodrumlu bir bina tasarlıyorsanız ve sondaj derinliğiniz 20 metre ise, bodrum yükseklikliğe de 3 metre kabul edersek, arazinin doğal yüzeyinden itibaren 20+3=23 metrelik bir sondaj yapılması gerekir.
Sondaj derinliği belirlenirken bina genişliği ve zeminde oluşacak ek gerilmeler önemlidir. Sondaj derinliğiniz yapı genişliğinin en az 1.5 katı olmak zorundadır. Ayrıca sondaj derinliğiniz, bina yükü nedeniyle zeminde oluşan gerilme artışının, zeminin kendi ağırlığından kaynaklanan efektif gerilmenin %10’una eşit olduğu derinlikten daha az olamaz. Her sondaj için bu iki şart hesaplanır.
Sondaj derinliği şartı biraz karışık gibi göründüğünden sayısal bir örnek vereceğim:
Bunlara da Göz Atmayı Unutmayın
Diyelim 20m x 40m ebatlarında bir bina tasarlıyorsunuz(dilatasyonlu binalarda genişlik tek binanın genişliği alınacak).
-Öncelikle bina genişliğinin 1.5 katına bakalım:
20 x 1.5=30 m
Zeminin birim hacim ağırlığının 2 t/m3 olduğunu varsayarak, ikinci şartı kontrol edelim. Yani 30 metre derinlikteki efektif gerilmeyi hesaplayalım (efektif gerilme demek, sadece zeminin kendi ağırlığının yaptığı gerilme demektir, aklınızda bulunsun, efektif gerilme kavramı ile sık karşılaşırsınız).
-30 metre derinlikteki efektif gerilmeyi şimdi hesaplayalım:
Efektif Gerilme=2t/m3 x 30m
Egektif Gerilme=60t/m2
Yani 30 metre derinlikte zemin toprak ağırlığı nedeniyle 60 t/metrekarelik gerilme yaratmakta
-Sondaj derinliği için bu efektif gerilmenin %10 değerine bakmamız gerekir, bunu bulalım:
60t/m2 x 0.10= 6 t/m2
Bu değer sınır değerdir. Simdi bina yükünden dolayı, 30 metre derinlikte 6 t/m2 yada daha az bir gerilme artışı oluşmuşsa (basınç soğanını çizip bulacaksınız) sondaj derinliğinizi 30 metre yapacaksınız. Ama basınç soğanına baktınız, 30 metrede 6 t/m2 den daha büyük bir gerilme görünüyorsa o zaman sondaj derinliğini biraz daha arttıracaksınız(mesela 33 metre) ve tekrar 33 metreye göre efektif gerilmeyi hesaplayıp(33 x 2), basınç soğanına bakacaksınız. %10 altında ise sondaj derinliğiniz 33 metre diyeceksiniz.
Sondaj derinliği de böyle belirlenmekte.
Son bir bilgi ile yazıyı bitireceğim. Sondaj derinliğiniz 33 metre çıkmasına rağmen diyelim 18 metrede çok sert bir zemine rastladınız (mesela kireç taşı), bu durumda da sert zemine girdikten sonra 3 metre deleceksiniz ve sert zemin sürekli ise sondajı bitireceksiniz.
Ahmet ÇELİKKOLLU
İnşaat Mühendisi
ESKISEHIR
0541973 0151
Sanal Şantiye sitesinden daha fazla şey keşfedin
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
Bilgiler için teşekkürler. Bir iki eklemede ben yapayım bildiğiniz üzere hangi yapılarda gözlemsel zemin etüdü, hangi yapılarda sondajlı zemin etüdleri yapılacağı tam anlamıyla belirli bir durum değildi. Bunu söyleyince hayır belli kategori 1 e girenlere gözlemsel zemin etüdü yapılır diye içinizden geçirmiş olabilirsiniz. Fakat kategori 1 e giren yapıları incelendiğimizde genel bir terim kullanılıp basit yapılara gözlemsel zemin etüdü yapılır denmiş, dediğim gibi tam anlamıyla hangi yapı türünde, kaç metrekarelerde, kaç katlı binada hangi etüd türü ve buna bağlı olarak sondaj derinliği, sondaj sayısı gibi bilgiler yoktu. Nispeten TBDY 2018 bir takım çözümler getirdi ama halen soru işaretleri var. Ve en önemli noktaya geliyorum bununla ilgilide Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yeni yönetmeliğe uygun ”Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Taslak Zemin ve Temel Etüt Rapor Formatı” hazırlamış olup burada daha detaylı bilgilendirmeler yapılıyor. Yakın zamanda yayınlanınca göreceğiz. Bilgilerinize. Taslak için aşağıdaki linki tıklayabilirsiniz.
KAYNAK: https://www.jmo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=11737&sube=0
cok merakla soruyorum z katlı 3000 m2 bildiğiniz agır için sondaj açtırmak size mantıklı geliyormu hepimiz mühendisiz zaten jeofizik verilerini alıyoruz ama yok mantıklı diorsanız nedenlini acıklayın adamın temeline 1t /m2 yük gerilme oluşuoo veya bina boyutu agır olmasından dolayı 30x 80 m die 45 m sodaj istioruz bu giden milletin parası deilmi ?
Aynı şekilde 30×40 tek katlı betonarme bir Yapı var ve buradan idare 45 metre derinliğinde sondaj istiyor. Bu ne kadar doğru yönetmelikte bununla alakalı bir şey var mı?
yanlış bilgilerle genç mühendisleri yanlış yönlendirmeyelim. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Zemin ve Temel Etüt Rapor Formatında sondaj sayıları ve derinlikleri bellidir. hoş tamamen yanlış TC gerçeklerişyle uyuşmayan bir format olsa da yapacak bir şey yok. jmo daki yetkili arkadaşların sadece teoriyi değil pratiğide bilmeleri gerekir. oturudğun yerden mühendislik olmaz. spt deneyini hayatında görmemiş mğühendiler oturmuşlar format hazırlamışlar.