Kısa Kolon Etkisi

0

Ülkemizde ve dünyada meydana gelen depremler, yapılarda olan bazı teknik kusurların çok acı sonuçlarını bizlere miras olarak bırakmıştır.

Yapılan araştırmalara göre son 1903 yılından günümüze Türkiye de büyüklüğü 6 ve üstü 66, 7  ve üstü 17 deprem yaşanmıştır. Bu depremler sonucunda korkutucu insan kayıplarıyla karşılaşılmıştır. 26.12.1939 yılında meydana gelen Erzincan depreminde, kayıtlara göre Erzincan ve çevre illerde toplam 32962 insan hayatını kaybetmiştir. Depremden önce 20000 nüfuslu Erzincan Şehri depremden sonra 12000 kişiye düşmüştür.

Yakın zamanda da Marmara, Gölcük, Van.. depremleri yaşanmış yine maalesef binlerce insanın ölümüyle sonuçlanmıştır. Bu depremlerde kısa kolon etkisiyle hasar görmüş veya yıkılmış yapılara sıklıkla rastlanılmıştır. Mühendisliğe ve mühendislik esaslarına değer veren ülkelerde, yaşanan depremlerde can ve mal kayıpları sayısal olarak oldukça düşük kalmıştır.

kısa kolon etkisi ile hasar gören bir kolon

Depreme dayanıklı yapılar tasarlarken teknik açıdan dikkat edilmesi gereken bir çok detay vardır. Bu detaylardan bir tanesi kısa kolon etkisidir. Kısa kolon davranışı, kolonun kesme kırılmasıyla güç kaybetmesi olarak kısaca tanımlayabiliriz. Duvar yüksekliği, bant pencereler, asma katlar, yetersiz kayma donatısı, eğimli arazi temelleri, aşırı derin kirişler gibi sebeplerle ortaya çıkmaktadır.

Bir yapıda kısa kolonlar diğer kolonlara göre daha rijit davranış gösteriler. Rijitliği yüksek elemanlar, deprem anında daha fazla enerji sönümledikleri için daha yüksek kuvvetlere maruz kalırlar. Kısa kolonlar çok yüksek moment etkisi altında kalır ve genelde patlarlar. Bu nedenlerden dolayı yapılarda kısa kolonlar zayıf halka olarak görülür.

Günümüz inşaat piyasasında asma kat yapılabilen bir binaya yukarıda anlattığım sebeplerden dolayı, çizdikleri projelere asma kat yapmayan bir mimar veya mühendis büyük ihtimalle sektör değiştirmek zorunda kalacaktır. Zaten mühendislikte bu değildir. Mühendislik, var olan veya olası sorunlara çözümler bulabilmektir. Bunu örneklerle açıklayalım.

  1. Asma kat sebebiyle oluşan kısa kolonlar için ayrıca hesap yapılmalıdır(V=(Ma+Mü)/L). Oluşacak kesme kuvveti etkisini sönümlemek için donatı oranında iyileştirmeye gidilmelidir.
  2. Bir kolondan sonra bant pencere konulması gerekirse(mimari açıdan); bant pencere ile kolon arasında en az 1 metrelik duvar ördürülmelidir.
  3. Kısa duvarlar örülmesi gerekiyorsa(mimari açıdan); duvarı kolonla temasını sağlamadan aralarında en az 10 cm’lik boşluklar bırakıp örülmeli ve boşluk ezilebilen malzemelerle doldurmalıdır.

Sonuç olarak kısa kolon kullanımını mümkün oldukça sıfıra indirilmelidir. Kullanılması zorunlu durumlarda gerekli önlemler alınmalıdır.

 

Cihat ÇETİN

İnşaat Mühendisi

kaynakça:

*www.koeri.boun.edu.tr/depremmuh/eski/DBYBHY-2007-KOERI.pdf

**http://www.belgenet.com

***Cumhuriyet gazetesi

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here