Bir konut projesinde iş sahibi, seramik olarak belirlenen giriş holünün doğal taşla kaplanmasını ister. Talep saha toplantısında konuşulur, mesajlaşma grubuna malzeme fotoğrafı gönderilir. Yüklenici siparişi verir, uygulamayı tamamlar ve bedel farkını hakedişe ekler. İş sahibinin cevabı ise şöyledir: “Malzemeyi onayladık ama bu tutarı kabul etmedik.”
Bu varsayımsal örnekte imalatın yapıldığı tartışmasızdır. Uyuşmazlık, değişikliğin hangi koşullarla istendiği ve bedelinin nasıl belirlendiği üzerindedir.
Şantiyede tutulan kayıtların bu ayrımı gösterebilmesi gerekir. İşin yapılmış olması, talep edilen bedelin de kabul edildiğini tek başına göstermez. Sağlıklı bir değişiklik kaydı, başlangıçta kararlaştırılan iş ile sonradan yapılan iş arasındaki farkı ortaya koyar; talimatı, ölçümü ve fiyatlandırmayı birbirine bağlar.
Başlangıçta ne kararlaştırılmıştı?
Bir imalatın ek iş sayılıp sayılmayacağını belirlemek için önce sözleşmedeki kapsamın anlaşılması gerekir. Sözleşme, projeler, teknik şartnameler ve mahal listeleri birlikte okunmalı; aralarında çelişki varsa sözleşmedeki belge önceliği dikkate alınmalıdır.
Başlangıçta üstlenilen işin beklenenden pahalıya mal olması ile iş sahibinin sonradan farklı bir iş istemesi aynı şey değildir. Götürü bedelli işlerde yüklenici, kural olarak kararlaştırılan işi belirlenen bedelle tamamlamakla yükümlüdür. Öngörülemeyen koşullara bağlı uyarlama ise ayrı bir hukuki meseledir. [1]
Giriş holü örneğinde önce seramiğin hangi belgede öngörüldüğü, doğal taş talebinin bu kapsamı nasıl değiştirdiği gösterilmelidir. Bu nedenle yalnızca son proje değil, önceki sürüm ve revizyon tarihleri de saklanmalıdır. Eski dosyanın üzerine yenisini kaydetmek, değişikliğin izini silebilir.
Bunlara da Göz Atmayı Unutmayın
Malzeme onayı ile bedel onayını ayırmak
Şantiyede teknik karar ileten herkes, iş sahibini ek ödeme bakımından bağlama yetkisine sahip olmayabilir. Bir mimarın malzemeyi uygun bulması veya kontrol personelinin uygulamayı kabul etmesi, aynı zamanda fiyatın da kabul edildiği anlamına gelmez. Temsil yetkisinin kapsamı ve varsa iş sahibinin sonradan verdiği onay önemlidir. [1]
Bu yüzden tutanakta yalnızca “Onaylandı” yazılması yerine onayın konusu açıklanmalıdır: Malzemenin niteliği mi, iş kapsamındaki değişiklik mi, bedel mi, uygulama süresi mi?
Sözlü görüşmenin ardından gönderilecek bir teyit, bu ayrımı görünür hâle getirebilir:
“Bugünkü toplantıda A Blok giriş holünde, M-03 mahal listesinde belirtilen seramik yerine doğal taş uygulanması talep edilmiştir. Değişiklik yaklaşık 85 m² alanı kapsamaktadır. Yapılmayacak seramik imalatının bedeli düşülerek hazırlanan fark teklifimiz ektedir. Kapsam, bedel ve program etkisi bakımından yetkili onayınızı rica ederiz.”
Bu mesaj görüşmeyi kayda geçirir; fakat tek taraflı gönderilmiş olması, içeriğinin karşı tarafça kabul edildiğini göstermez. Cevapsız kalmasını da otomatik onay saymamak gerekir. Sözleşmede özel bir yazılı onay veya değişiklik emri usulü varsa buna uyulmalıdır.
Yazışmayı tek bir ekran görüntüsüne sıkıştırmamak
WhatsApp mesajları, e-postalar ve fotoğraflar hukuken belge niteliğinde olabilir. Ancak ispat gücü; içeriğine, kimden geldiğine, bütünlüğüne ve uygulanacak ispat kurallarına bağlıdır. [2]
“Bu taşı kullanalım” mesajı malzeme tercihini gösterebilir. Fakat öncesinde fiyat teklifi bulunmuyorsa aynı mesajın belirli bir bedelin kabulü olarak değerlendirilmesi tartışmalı kalır. Benzer şekilde, “Tamam” cevabının hangi soruya verildiği görülmelidir.
Bu nedenle yazışmalar ekleriyle ve konuşma sırası korunarak saklanmalıdır. Yalnızca seçilmiş ekran görüntüleriyle yetinilmemeli; mümkünse özgün elektronik kayıtlar da muhafaza edilmelidir. Teklif dosyasının adı, tarihi ve sürümü açık olursa hangi teklifin görüşüldüğü daha kolay anlaşılır.
Metrajı uygulama sırasında kesinleştirmek
Örnekte başlangıçta yaklaşık 85 m² olarak tahmin edilen alan, uygulama sonunda 92 m² çıkabilir. Bu farkın hangi ölçüme dayandığı açıklanabilmelidir.
Metraj kaydında imalatın yeri, ölçüleri, hesaplama yöntemi ve ölçüm tarihi bulunmalıdır. Birlikte ölçüm yapılmışsa katılan kişilerin isimleri ve görevleri yazılmalıdır. Fotoğraflar, ölçümün hangi mahale ait olduğunu gösterecek şekilde kayıtla ilişkilendirilmelidir.
Özellikle üzeri kapanacak işler için bu kayıtlar uygulama sırasında tutulmalıdır. Malzemenin satın alındığını gösteren fatura, o malzemenin tamamının ilgili imalatta kullanıldığını tek başına açıklamaz. Ölçüm, sevk ve uygulama kayıtları birlikte anlam kazanır.
Delilin kaybolması veya ileride kullanılmasının önemli ölçüde zorlaşması ihtimali varsa, koşulları oluştuğunda mahkemeden delil tespiti istenebilir. Delil tespiti mevcut durumu kayıt altına alır; yüklenicinin talep ettiği bedeli hak ettiğini peşinen karara bağlamaz. [2]
Bedel farkının hesabını açık göstermek
Seramik yerine doğal taş yapılması hâlinde yalnızca doğal taşın toplam bedelini hakedişe yazmak yeterli olmayabilir. Yapılmayacak seramik imalatı, yeni imalat ve varsa ayrıca gerekli söküm veya hazırlık işleri ayrı gösterilmelidir. Böylece değişikliğin net bedeli anlaşılır.
Tarafların bedeli veya hesaplama yöntemini baştan kararlaştırması tercih edilir. Bedelin belirlenmediği ya da yaklaşık belirlendiği işlerde ise TBK m.481’in işin yapıldığı yer ve zamandaki değer ile yüklenicinin giderlerini esas alan düzenlemesi gündeme gelebilir. Somut hesaplamada sözleşme ve değişikliğin niteliği belirleyicidir. [1]
Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 8 Kasım 2017 tarihli kararında, ilave işlerin yanlış yılın birim fiyatlarıyla hesaplanması bozma nedeni olmuştur. Daire, metrajların belirlenerek imalatın yapıldığı yılın serbest piyasa rayiçleri üzerinden denetlenebilir bir hesaplama yapılmasını istemiştir. [3]
Bu kararın saha kayıtları bakımından önemi açıktır: İşin miktarı kadar yapıldığı tarih de bedel hesabını etkileyebilir.
Süre etkisini de aynı kayda bağlamak
Doğal taşın tedariki seramikten daha uzun sürebilir veya değişiklik başka ekiplerin çalışma sırasını etkileyebilir. Bununla birlikte her iş değişikliği otomatik olarak süre uzatımı doğurmaz.
“Ek iş nedeniyle geciktik” demek yerine, hangi faaliyetin neden ve ne kadar etkilendiği gösterilmelidir. Sipariş tarihi, bildirilen teslim süresi ve iş programındaki bağlantılı faaliyetler bu değerlendirmeyi destekler. Sözleşmedeki bildirim usulleri ve süreleri de dikkate alınmalıdır.
Tek bir değişiklik kaydında neler bulunabilir?
Aşağıdaki örnek, belgeleri bir arada tutmak için kullanılabilir. Sözleşmenin gerektirdiği onay veya bildirimlerin yerine geçmez.
| Kayıt alanı | Giriş holü örneği |
|---|---|
| Değişiklik numarası ve yeri | D-07 / A Blok giriş holü |
| Başlangıç kapsamı | M-03 mahal listesi: seramik kaplama |
| Talep ve yetkili onay | Talep eden kişi, görevi, tarih; kapsam ve bedel onayları ayrı |
| Miktar | İlk tahmin 85 m²; uygulama sonrası ortak ölçüm 92 m² |
| Bedel hesabı | Yapılmayacak işin düşülmesi, yeni imalat ve varsa ek hazırlık giderleri |
| Program etkisi ve ekler | Tedarik/program değerlendirmesi; teklif, yazışma, revizyon, ölçüm ve fotoğraflar |
Bu kayıt hakedişe bağlandığında, talep yalnızca bir tutardan ibaret kalmaz. O tutarın hangi değişiklikten doğduğu ve nasıl hesaplandığı görülebilir. Hakediş veya kesin hesap imzalanırken hangi değişikliklerin hesaba alındığı, hangilerinin tartışmalı kaldığı ve imzalanan metnin kapsamı ayrıca kontrol edilmelidir.
Şantiyede iyi belgelendirme, iş bittikten sonra eksik evrak toplamaya çalışmakla kurulmaz. Talep geldiğinde başlar, uygulama sırasında gelişir ve hakedişe kadar devam eder. Böyle bir düzen, yüklenicinin hem iş sürerken belirsizlikleri fark etmesini hem de sonradan ödeme talebini açıklamasını kolaylaştırır.
NOT: Bu yazı, özel sektör bedel karşılığı yapım sözleşmeleri bakımından genel bir çerçeve sunmaktadır. Kamu ihale sözleşmeleri ile özel şekil ve değişiklik usullerine tabi sözleşmeler ayrıca değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
[1] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.40, 46, 480 ve 481.
[2] 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.199, 200, 202 ve 400.
[3] Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 08.11.2017, E.2017/1662, K.2017/3862. Kararda, olay tarihinde uygulanan mülga BK m.366 ile TBK m.481 arasındaki karşılık belirtilmektedir.
Sanal Şantiye sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
