Schmidt çekici(Schmidt Hammer),betonun basınç dayanımını yaklaşık olarak bulmada kullanılan tahribatsız bir yöntemdir. Karot alma işleminin pahalı ve zaman alıcı olması, beton basınç dayanımı bulunacak yapı elemanlarının çok sayıda olması gibi sebeplerden dolayı daha pratik bir yöntem olan Schmidt çekici yöntemine başvurulmaktadır. Schmidt çekici yöntemi bize yeterli yaklaşıkta bir beton basınç dayanımı sonucu vermektedir.
Bu yöntem malzemelerin yüzey sertliğinden yola çıkarak, basınç dayanımlarının bulunması esasına göre çalışmaktadır. Betonun basınç dayanımı ve Schmidt çekicinin içerisindeki yayın geri sıçraması değerleri arasında bir korelasyon bulunmaktadır.
Bu korelasyonlarda, Schmidt çekicinin, beton elemana vuruş yönü de önemli olmaktadır. Bu test metodunun doğruluğu % 60 ile % 70 arasında değişmektedir.
Schmidt çekici, gövde, zımba, yay, çekiç ve mandal olmak üzere toplam 5 kısımdan oluşmaktadır. Schmidt çekici, test edilecek beton eleman üzerine bastırılmakta ve zımbanın en dip kısmında, yayın sıkışmasından dolayı zımba kuvvetle beton eleman üzerine çarpmaktadır. Bu çarpma neticesinde, ekrandaki gösterge geri sıçramakta ve kadran üzerinden vuruş değeri okunmaktadır. Schmidt çekicinin kullanma prensipleri ASTM C805′de detaylı olarak verilmektedir.
Schmidt Çekici Deneyinin Uygulanması
- Deney; yatay, dikey, yukarıya doğru, aşağıya doğru veya yatayla herhangi bir açıdaki beton yüzeyine uygulanabilir.
- Beton yüzeyinde yaklaşık 20x20cm’lik alandaki sıva kazılır ve zımpara taşı ile yüzey düzeltilerek temizlenir.
- Deney öncesi hafifçe basınç uygulayarak beton çekicinin darbe çubuğu serbest bırakılır.
- Beton çekici test yüzeyine dik bir şekilde yerleştirilir.
- Darbe tetikleninceye kadar çekiç ile test yüzeyine yavaşça bastırılır.
- Tetiklenmeden sonra alt tarafta bulunan düğmeye basarak darbe çubuğu kilitlenir.
- Cihaz üzerindeki göstergeden geri tepme sayısı (R) okunur. Her test yüzeyi için en az 10 ayrı noktada vuruş yapılır.
- Bulunan R değeri dönüşüm eğrisinde yerine konularak R değerine karşılık gelen beton basınç dayanımı bulunur.
- Elde edilen dayanım, beton yaşına göre elde edilen zaman faktörü ile düzeltilmek suretiyle yüzey sertliğine bağlı olarak yaklaşık beton basınç dayanımı elde edilir.
Örnek Schmidt Çekici Uygulaması
Bir beton test çekici sonucunda elde edilen veriler aşağıdaki gibi olsun:
30,31,30,31,30,30,30,29,28,12,29,29,29,30,31,31,31,31,29,41,42,19,30,30,29,28,27,27,27,28,28,29,30,31,31
- Aritmetik ortalama (∑n/n)=29,37 bulunur.
- Biz bulduğumuz bu değerin ±5 değerine tekabül eden değerler üzerinden tekrar bir ortalama hesaplarız. Yani 24,37 ila 34,37 arası değerleri dikkate alacağız.
- Yeni aritmetik ortalama (∑n/n)=(914/31)=29,48 o da yaklaşık olarak 29 diyebiliriz.
- Geri Tepme Katsayısı – Silindir Basınç Dayanımı(N/mm²) cinsinden aşağıdaki tablodan bulunur. Elbette test çekici uygulamasını hangi yönde yaptığımızın da önemi vardır. Açı faktörü de önemlidir. Biz bu hesaplamayı yaparken döşemeye bu testi uyguladığımızı varsayarak 19,5 (N/mm²) silindir basınç dayanımına ulaştık.
R=29 değerine tekabül eden Silindir Basınç Dayanımı(N/mm2) cinsinden
Schmidt Çekici Deney Sonuçlarının Değerlendirilmesi
Sonuçları değerlendirirken öncelikle Beton Test Çekici sonuçlarına etki eden faktörleri sıralayıp ardından gereken yerlerde kısa açıklamalar yapılacaktır.
- Betonun Yüzey Durumu
- Yerel Farklılıklar
- Yüzeydeki Karbonatlaşma
- Yüzeydeki Nem Oranı
- Çekiç Vuruş Açışı
- Çekiç Kalibrasyonu
- Betonun Yaşı
- Yüzey Sertleştiriciler
- Çelik Donatının Bulunması vb.
Öncelikle hesaplama yaparken kullandığımız değerler arasında bir 12 değeri bulunmaktaydı. Bu değerin muhtemel sebebi beton test çekici uyguladığımız yerin arkasında boşluk bulunmasıdır.
- 41,42 değerlerinin sebebi ise yüksek ihtimal test çekicinin hassasiyetinin uygulama yapılan betondaki donatıya yada iri agregaya denk gelmesidir.
- ±5 ibaresi, Doç.Dr. Osman Şimşek hocamızın “Beton ve Beton Teknolojisi” kitabından alınmıştır. Farklı algoritmalarla da “Schmidt Çekici” yöntemi bulunabilir. Mesela; En az 10 okuma yapıldıktan sonra en büyük ve en küçük değerler çıkarılarak kalan okumaların aritmetik ortalaması alınır. Böylece o test yüzeyini temsil eden Schmidt değeri (R) elde edilmiş olur.
Uygulama yapacağınız yere göre uygun “Schmidt Çekici” seçilmesi gerekir.
- N tipi → Vuruş enerjisi 0.225 kgm (binalar, köprüler ve diğer yapılardaki normal ağırlıklı betonlar için)
- L Tipi → Vuruş enerjisi 0.075 kgm (hafif betonlar ve yapay taşlar için)
- M Tipi → Vuruş enerjisi 3 kgm (kütle betonlar, yol, havaalanı pistleri gibi yapılardaki betonlar için)
SONUÇLAR
- Beton Test Çekici uygulama kolaylığı ve ekonomikliği nedeniyle tercih edilir. Fakat güvenilirliği tartışılan bir yöntemdir. Amaç basınç dayanımını net olarak bulmak değil tahmin etmektir.
- Betonun üniform olarak dağılıp dağılmadığını ve betonun yüzeysel özellikleri ile ilgili olan performansını belirlemek maksatlı da kullanımı vardır.
- Ultrasonik Dalga Hızı Yönteminden elde edilen veriler ve test çekici sonuçlarının kullanıldığı “Sonreb Metodu” da kullanılan yöntemlerden bazılarıdır.
Kaynaklar / Sources
- Prof. Dr. Selçuk TÜRKEL, İleri Beton Teknolojisi Ders Notları
- Osman Şimşek “Beton ve Beton Teknolojisi”
- Tahribatsız Test Yöntemleri ve Ultrasonik Hız Ölçümleri(Ferhat Özçep, Savaş Karabulut, Belgin Özgüven, Onur Sanlı)
Ayrıca aşağıdaki videoları izlemenizi tavsiye ediyorum.
Bunlara da Göz Atmayı Unutmayın
Sanal Şantiye sitesinden daha fazla şey keşfedin
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
schmidt çekici yöntemi (test çekici) (tahribatsız yöntem) nerede kullanılır?Bir ek bilgi de ben ekleyeyim.
6306 sayılı kanun kapsamında Riskli yapı tespitinde tespit konusu az katlı betonarme binanın inceleme katında mevcut beton dayanımını belirlerken toplam kolon sayısının en az %20 sinde ve toplam perde sayısının en az %20 sinde ve ayrıca kolonlarda 12 den perdelerde de 6 dan az olmamak üzere tahribatsız yöntemle test yapılır. yani schmidt çekici ile. schmidt çekicine göre en düşük çıkan sonuçların yarısından da karot alınır.
Orta katlı betonarme binalarda:
Tüm katlarda mevcut beton dayanımını belirlemek için toplam kolon sayısının en az %10’unda, kolonlarda 6 adetten ve perdelerde 2 adetten az olmamak üzere test çekici yöntemi kullanılır. en düşük değerlerin yarısından karot alınır.
yüksek katlı betonarme binalarda ise orta katlı binadaki kolon koşullarına ek olarak tüm katlarda kiriş sayısının %20 sinde ve 12 adetten az olmamak üzere tahribatsız yöntem kullanılır. en düşük değerin olduğu 3 kolondan karot alınır.
Yukarıda belirtilenler riskli yapıların tespitine ilişkin esaslar 16/02/2019-30688 sayılı resmi gazetede yayınlanan esaslara göredir.(Bugün tarihi ile güncel olan yönetmelik)
Merhaba, Deney sonuçlarına baktığımda elde edilen 19,5 N/mm2 değeri ”R Değeri ile beton basınç değeri karşılaştırma tablosunda” kontrol ettiğim zaman , test çekici tutma yönünün yatayda seçildiğini görüyorum, fakat deney dik eksende yapılmış. Yani zemine dik bir şekilde okumalar gerçekleştirilmiş. Bu durumda abaktaki yatay çizgilerden en üstte olan / dik konumda cihazın tarif edildiği şekilde okuma yapılmayacak mı ?
Bu durumda basınç dayanımı 24 N/mm 2 olmamalı mı ?
Doğru tespit
kesinlikle doğru tespit. İlk defa çekiç aldım ve öğrenmeye çalışırken bu noktaya takıldım demek ki tek ben değilmişim.